Usta kalem Osman Balcıgil’in yeni kitabı “Cumhuriyet gibi bir kadın Nahit Hanım”, Destek Yayınları etiketiyle okuyucusuyla buluştu.
Cumhuriyet’in ilk yılları ile edebiyat dünyasını, Türkiye’nin eğitim sisteminin ilk hamleleri ile güçlü Cumhuriyet kadını imajını birleştiren kitap, Nahit Gelenbevi’nin hayatı ile birlikte tarihe de ışık tutuyor.
Usta yazar Osman Balcıgil’in kaleminde sürükleyici bir hikâyeye dönüşen kitap, Cumhuriyet tarihine yönelik çok önemli bir okuma sunuyor. Balcıgil’in dipnotlarıyla tarihi bir yolculuğa çıkaran romanda, Türk edebiyatının önemli isimlerine dair pek çok anekdot da yer alıyor.
Koca bir ülkeye örnek
1920’li yılların sonlarında başlayan hikâye, Nahit’in en yakın arkadaşı Nermin’in ağzından anlatılıyor. Çiçeği burnunda Cumhuriyet’in Ankara’daki öğretmen ihtiyacını duyar duymaz İstanbul’dan yola çıkan Nahit ile Nermin, Ankara Kız Lisesi’nde öğretmenliğe adım atıyor. Onların deyimi ile “Cim karnında bir nokta kadar bile hükmü olmayan, henüz yirmisine bile basmamış iki kız çocuğu olarak koca bir ülkeye örnek teşkil ediyorlar. Evlerinin içinde ve dışında, kadın ve erkekler olarak bir arada yaşamaları gerektiğini, yeni Türkiye onlardan görerek öğreniyor.” Sayıları bir hayli az olsa da zamanla aydınlanma mücadelesine katkıda bulunmak isteyen pek çok kişi, Ankara’nın yolunu tutuyor.
Kısa zamanda önemli bir çevre edinen genç kadınların, bir 29 Ekim balosunda Mustafa Kemal Atatürk ile tango yapıp harmandalı oynaması okuyucunun gözünde ışıltıyla canlanıyor. Hanımlar, Atatürk’ün Ankara’da sıkça konuşulan ve merak edilen sofralarından birinin de konuğu oluyor. Ülke sathında ilan edilen büyük eğitim seferberliği ve harf devrimi, dönemin öğretmenlerini daha da önemli hâle getiriyor.
Şairlerin aşık olduğu kadın: Nahit Hanım
Zeki, kültürlü, başarılı, çağdaş ve güzel bir kadın olan Nahit tabiatıyla birçok erkeğin ilgisini de çekiyor. Bu erkeklerin ortak özelliği ise yazın dünyasından olmaları. Nahit’e olan aşkı uzun yıllar devam eden Sabahattin Ali’nin mektupları ve Nahit’in bu aşka tepkisi, kitapta anlatılıyor. Necip Fazıl Kısakürek de Nahit’e aşık olanlardan biri olarak dikkat çekiyor. Kısakürek’in ısrarlı yaklaşımı, Nahit’in evli olduğu dönemlerde de sürüyor. Nermin’e göre Nahit’e kalbini kaptıranlar, nedense kendilerini çekim gücünden bir türlü kurtaramıyorlar.
Edebiyat dünyasına kapılarını açıyor
Kendisi gibi eğitimci olan Halil Fıratlı ile evlenen Nahit, evlerinde haftada bir edebiyat akşamları düzenlemeye başlıyor. Bu etkinlikler hem öğrencilerin hem de şair, hikâyeci ve yazarların büyük ilgisini çekiyor. Halil’in Ankara Erkek Lisesi’nden öğrencileri olan ve sonrasında Türk şiirine Garip akımını getiren Orhan Veli, Melih Cevdet ve Oktay Rifat edebiyat akşamlarının devamlı simaları oluyor. Garip akımı, adeta Nahit’in evinde doğuyor. Ahmet Hamdi Bey, Ahmet Muhip Bey, Cahit Sıtkı, Cahit Külebi, Nurullah Ataç ve hatta Hasan Âli Yücel ve daha birçok önemli isim, zamanla edebiyat akşamlarının katılımcıları arasında yer alıyor.
“Allah cahilleri esirgesindi aşktan”
Zamanla Orhan Veli ile Nahit arasındaki yakınlık, aşka dönüşüyor. Bunu ilk fark eden Nermin, arkadaşının bu yasak aşk yüzünden zarar görmemesi için elinden geleni yapmaya çalışsa da Nahit’in gözü aşktan başka bir şey görmüyor. Gittikçe içine kapanan Nahit, aşkını dışarı taşırmamaya gayret gösteriyor. Nermin’in deyişiyle, “Nahit gibi aklı başında, okuması yazması olan, dünya meselelerinden haberdar bir kadını bile bu hâle getirebildiğine göre Allah cahilleri esirgesindi aşktan.”
Genç şairin beklenmedik ölümü, diş fırçasına sarılı son şiiri kitabın vurucu detayları arasında yer alıyor.
Cumhuriyet’in kadınlara seçme ve seçilme hakkı vermesi, ekonomik bunalımlar, İkinci Dünya Savaşı, Tercüme Bürosu’nun kuruluşu, şairlerin ve edebiyatçıların özgürlüğüne ket vurulması, Köy Enstitüleri, kapatılan yayınlar, artan baskılar… Ve daha birçok ayrıntı, kitabı bir biyografi olmaktan çıkarıyor, derinlik katıyor. Bir kentin yoktan var edilişine tanık olanların ve bu çabaya omuz verenlerin hikâyesi, “Cumhuriyet gibi kadın” olan Nahit Hanım’ın macera dolu yaşamı ile işlenerek keyifli bir okuma sunuyor.
