Shoji Morimoto imzalı Rental-San: Zamanını Kiralayan Adam Şebnem Tansu çevirisiyle Epsilon Yayınevi‘nden çıktı.
Günümüz dünyasında başarıyı, üretkenliği ve “meşgul olmayı” yücelten bir kültürün içinde yaşıyoruz. Peki, hiç düşündünüz mü: “Hiçbir şey yapmadan” da değerli olunabilir mi?
Shoji Morimoto, Rental-San: Zamanını Kiralayan Adam kitabında tam da bu sorunun izini sürüyor —üstelik sadece izlemekle kalmayıp hayatını buna adıyor.
2018’de Japonya’da başlayan “hiçbir şey yapmayan kiralık insan” hizmeti, ilk bakışta bir şaka gibi gelebilir. Morimoto’nun sunduğu hizmet basit: Sadece orada olmak. Bir restoranda yalnız hissetmeyin diye, bir boşanma kağıdına imza atarken yanınızda biri olsun diye ya da sadece kötü bir gününüzde size eşlik etmesi için onu kiralayabiliyorsunuz. Ancak kitabı okudukça anlıyoruz ki bu “hiçbir şey yapmamak”, göründüğünden çok daha derin bir karşı çıkış biçimi.
Morimoto, bir hizmet çalışanı gibi emir almıyor, bir dost gibi tavsiye vermiyor, bir terapist gibi çözüm sunmuyor. O sadece dinliyor, sadece var oluyor. Kitap, bu sıradışı deneyimlerden süzülen kısa hikâyeler ve Morimoto’nun içten gözlemleriyle ilerliyor. Basit ama dokunaklı. Sıradan ama düşündürücü. Japon kültüründeki “fazla karşılık verme” ve “toplumsal beklentiler” temaları da kitabın satır aralarında sessizce yankılanıyor.
Rental-San’ı okurken, birçok farklı insanın yalnızlığına, korkularına ve küçük zaferlerine tanık oluyoruz. Üstelik bu tanıklık, bir sosyal medya akışından değil, fiziksel bir varlık üzerinden gerçekleşiyor. Belki de modern çağın en unutulmuş ihtiyacını, yani birinin sadece “orada olmasını” hatırlatıyor bize.
Kitabın tarzı, anlatının kendisi gibi: sakin, acele etmeden, süslü anlatımlardan kaçınarak ilerliyor. Bazı bölümlerde peş peşe gelen talepler ve tweet paylaşımları, özellikle roman kurgusu arayan okurları tekrara düşüyor gibi hissettirebilir. Hatta kimileri için bu tekrarlar, “yeterince derinlik sunmuyor” ya da “biraz Twitter’dan kitap çıkarılmış” hissi yaratabilir. Ancak tam da bu nokta, Morimoto’nun anlatısının kasıtlı sadeliğini gösteriyor: Hayat dediğimiz şey, çoğu zaman zaten böyle tekrarlardan ve küçük anlardan ibaret değil mi?
Rental-San: Zamanını Kiralayan Adam, büyük iddialar ortaya koymadan, hayatı biraz yavaşlatıyor. İnsan ilişkilerini verimlilik ya da fayda ölçütüne göre değerlendirmeyi reddediyor. Birilerine eşlik etmenin, onları “düzeltmeye” çalışmadan, yalnızca dinleyerek bile anlamlı olabileceğini hatırlatıyor.
Eğer kalabalıklar arasında bazen görünmez hissettiğiniz, yalnızca “var olmanın” da kıymetli olabileceğine inanmak istediğiniz zamanlar olduysa; ya da modern hayatın “hep daha fazlası” baskısından yorulduysanız, Rental-San tam size göre.
Sonuçta, Shoji Morimoto bize şunu soruyor:
“Bu dünyada hiçbir şey yapmadan da değerli olabilir miyiz?”
Ve cevabı, sessizce, sadece var olarak veriyor.
